|
|
| Lunaape Language | English Translation | |
| Nii noonjiiyayii | I am from | |
| Kii koonjiiyayii | You are from | |
| Neeka wunjiiyayuw | He/she is from | |
|
Alphabet - Consonants |
||
| B, CH, D, F, G, H, K, J, L, M, N, P, R, S, SH, V, W, X, Y, Z, ZH | ||
| X (Used as a guttural sound – ‘a catch in the throat’) | ||
| (f, v & r, are used in English loan words) | ||
| Vowels | ||
| II, EE, OO, AA – Long Vowels | ||
| I, E, O, A, U – Short Vowels | ||
|
SOUNDS - LUNAAPE VOWELS |
||
| Long Vowel | Lunaape | Meaning | English Equivalent |
| -ii- | akiinsuw | "he reads" | like -i- in machine |
| -oo- | koon | "snow" | like -o- in post |
| -aa- | maash | "like" | like -a- in father |
| -ee- | peew | "he came" | like -a- in at but longer |
| Short Vowel | Lunaape | Meaning | English Equivalent |
| -i- | nihlaaw | “I killed him” | like -i- in sit |
| -o- | mohkw | "blood" | like -u- in put |
| -a- | pan | “frying pan” | like -o- in son |
| -e- | mehch | “now” | like -e- in me |
| -u- | nguk | "my mother" | like -e- in roses |
|
Lunaape CONSONANTS |
|||
This is the way we write our language.
| Short | long | |||||||||
| i | o | a | e | u | ii | oo | aa | ee | ||
| P | pi | po | pa | pe | pu | P | pii | poo | paa | pee |
| T | ti | to | ta | te | tu | T | tii | too | taa | tee |
| K | ki | ko | ka | ke | ku | K | kii | koo | kaa | kee |
| B | bi | bo | ba | be | bu | B | bii | boo | baa | bee |
| D | di | do | da | de | du | D | dii | doo | daa | dee |
| J | ji | jo | ja | je | ju | J | jii | joo | jaa | jee |
| S | si | so | sa | se | su | S | sii | soo | saa | see |
| M | mi | mo | ma | me | mu | M | mii | moo | maa | mee |
| N | ni | no | na | ne | nu | N | nii | noo | naa | nee |
| W | wi | wo | wa | we | wu | W | wii | woo | waa | wee |
| Y | yi | yo | ya | ye | yu | Y | yii | yoo | yaa | yee |
| L | li | lo | la | le | lu | L | lii | loo | laa | lee |
| H | hi | ho | la | le | lu | H | hii | hoo | haa | hee |
| Z | zi | zo | za | ze | zu | Z | zii | zoo | zaa | zee |
| CH | chi | cho | cha | che | chu | CH | chii | choo | chaa | chee |
| SH | shi | sho | sha | she | shu | SH | shii | shoo | shaa | shee |
| ZH | zhi | zho | zha | zhe | zhu | ZH | zhii | zhoo | zhaa | zhaa |
| *X | xi | xo | xa | xe | xu | *X | xii | xoo | xaa | xaa |
|
*guttural sound that must be pronounced with a ‘catch in the throat’. |
||||||||||